Muranka siyaasadeed ee Muqdisho iyo eedaha loo jeedinayo dowladda Federaalka
MUQDISHO — Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa wajahaysa muran siyaasadeed oo xooggan oo ku saabsan hannaanka doorashooyinka, muddo-xileedka hay’adaha dowladda iyo xiriirka Muqdisho la leedahay dhinacyada siyaasadda ee dalka, iyadoo dhaleeceeyayaashu ay su’aalo ka keenayaan jihada siyaasadeed ee dowladda iyo waxqabadkeeda.
Doodda ayaa kusoo beegmaysa xilli Soomaaliya ay weli ku jirto khilaaf ku saabsan qaabka doorashooyinka iyo isbeddellada dastuuriga ah ee la ansixiyay 2026. Baarlamaanka Soomaaliya ayaa bishii Maarso ansixiyay wax-ka-beddello dastuur oo suuragal ka dhigay in doorashooyinka dib loo dhigo, isla markaana muddo-xileedka madaxweynaha iyo baarlamaanka uu kordho. Arrintaas ayaa dhalisay dood iyo mucaarad siyaasadeed.
Muranka ku saabsan doorashooyinka Soomaaliya
Qorshihii hore ee Soomaaliya wuxuu ku wajahnaa doorashooyin ku salaysan codka qof iyo cod, laakiin hirgelinta nidaamkaas waxaa hareeyay khilaaf siyaasadeed iyo is-afgaranwaa ku saabsan qaabka loo maamulayo doorashada.
Hay’ado caalami ah ayaa hore u diiwaangeliyay in siyaasadda Soomaaliya ay 2026 wajahaysay kala-qaybsanaan iyo muran ku saabsan qaabka doorashooyinka. EUAA waxay sheegtay in khilaafkaasi uu ku saabsanaa, gaar ahaan, muddada xilalka hay’adaha federaalka iyo qaabka loo dhisayo nidaam doorasho oo la isku raacsan yahay.
Dowladda Federaalka, dhankeeda, waxay sheegtay inay waddo hannaanka doorashooyinka qof iyo cod iyo dhismaha hay’adaha lagama maarmaanka u ah geeddi-socodkaas. Warbixin rasmi ah oo dowladda Soomaaliya soo saartay bishii May ayaa sheegtay in madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu waday dadaallo la xiriira dhammaystirka kala-guurka dimuqraadiyadeed iyo hirgelinta doorashooyinka qof iyo cod.
Sidaas darteed, in si guud loo yiraahdo “wax doorasho ah ma dhicin” waxay u baahan tahay kala saarid: waxaa jira khilaaf iyo dib-u-dhac ku saabsan doorashooyinka federaalka, halka geeddi-socodyo doorashooyin oo heer maamul-goboleed ah ay ka dhaceen meelo ka mid ah dalka. Qaramada Midoobay waxay tusaale ahaan diiwaangelisay doorashooyin qof iyo cod ah oo Puntland ka dhacay bishii Luulyo 2024, inkastoo xogtaas ay tahay dhacdo heer maamul-goboleed.
Mukhtaar Roobow iyo xiriirka uu la leeyahay liisaskii Maraykanka
Mid ka mid ah qodobada lagu soo hadal qaado dhaleeceynta dowladda ayaa ah magaca wasiirka Awqaafta iyo Arrimaha Diinta, Mukhtaar Roobow Cali, oo sidoo kale loo yaqaan Abu Mansuur.
Dowladda Maraykanka ayaa 2012 ku dartay Roobow barnaamijkeeda Rewards for Justice, iyadoo bixisay abaalmarin gaareysa $5 milyan oo loogu talagalay xog horseedi karta helitaankiisa. Waqtigaas waxaa lagu tilmaamay inuu ahaa hoggaamiye sare oo Al-Shabaab ah.
Si kastaba, qodob muhiim ah ayaa ah in abaalmarintaas laga qaaday liiska Rewards for Justice sanadkii 2017, sida ay sheegeen ilo Maraykan ah oo uu soo xigtay Associated Press. Sidaa darteed, in Roobow maanta lagu tilmaamo inuu weli ku jiro “liiska dadka Maraykanku raadinayo” waxay u baahan tahay saxitaan iyo waqti-ku-xirnaan.
Dhanka kale, xogta Waaxda Maaliyadda Maraykanka waxay muujinaysaa in Roobow lagu daray liiska Specially Designated Global Terrorist (SDGT) sanadkii 2008. Tani waa nidaam cunaqabateyn dhaqaale oo ka duwan barnaamijka Rewards for Justice.
Xogta rasmiga ah ee dowladda Soomaaliya waxay hadda Roobow ku taxdaa wasiirka Awqaafta iyo Arrimaha Diinta.
Somaliland iyo siyaasadda gudaha Soomaaliya
Doodda siyaasadeed ee Muqdisho ayaa sidoo kale ku xiran xiriirka dowladda Federaalka iyo Somaliland, gaar ahaan dadaallada diblomaasiyadeed ee Hargeysa ay ka waddo Washington.
Reuters waxay sheegtay in Somaliland ay 2026 sii xoojisay xiriirkeeda dibadda, halka dowladda Soomaaliya ay si cad uga soo horjeedo tallaabooyinka ay u aragto inay dhaawacayaan midnimada dhuleed ee Soomaaliya.
Warbixinno kale ayaa sheegay in Muqdisho iyo Hargeysa ay Washington u direen wafdiyo xilli ay sare u kacayeen doodaha ku saabsan siyaasadda Mareykanka ee Somaliland. Dowladda Federaalka ayaa sidoo kale sheegtay inay Washington kala hadlayso arrimaha midnimada dhuleed iyo xiriirka istiraatiijiga ah.
Sheegashada ah in dowladda Federaalka ay arrinta Somaliland u adeegsanayso “in lagu qariyo fashil dowladeed” waa aragti siyaasadeed oo dhaliilayaal ay qabaan, mana jirto xogta la helay oo si madax-bannaan u caddeyneysa in tani tahay ujeeddada dowladda.
Doodda ku saabsan waxqabadka dowladda
Qiimeynta waxqabadka dowladda Federaalka waxay ku xiran tahay dhinaca laga eegayo. Dowladda waxay tilmaantaa hawlo ay ka waddo amniga, dhismaha hay’adaha, doorashooyinka iyo xiriirka caalamiga ah, halka mucaaradka iyo qaar ka mid ah falanqeeyayaasha ay dhaliilayaan khilaafaadka siyaasadeed, dib-u-dhaca doorashooyinka iyo xiriirka u dhexeeya dowladda Federaalka iyo qaar ka mid ah maamul-goboleedyada.
Dabayaaqadii 2026, Mareykanku wuxuu sidoo kale muujiyay walaac ku saabsan xaaladda maamulka iyo amniga Soomaaliya. Reuters ayaa sheegtay in Washington ay oggolaatay hal sano oo kala-guur ah oo loogu talagalay in Qaramada Midoobay ay si tartiib ah uga baxdo taageerada saadka ee AUSSOM, iyadoo Maraykanku hore u muujiyay inuu doonayo inuu joojiyo taageerada UNSOS muddadaas kadib.
Arrintani waxay muujinaysaa in doodda ku saabsan dowladda Soomaaliya aysan ku koobnayn siyaasadda gudaha oo keliya, balse ay sidoo kale saameyn ku leedahay xiriirka Muqdisho iyo saaxiibbada caalamiga ah.
