Maxkamad ku taalla magaalada The Hague ee dalka Netherlands ayaa 28-kii Agoosto 2026 xabsi daa’im ku xukuntay nin 66 jir ah oo lagu magacaabo Eugène N., kaddib markii lagu helay dambiyo dagaal iyo xasuuq oo la xiriira dilkii kumannaan Tutsi ah intii uu socday xasuuqii Rwanda ee 1994.
Maxkamadda Degmada The Hague ayaa sheegtay in Eugène N., oo xilligaas ahaa masuul maxalli ah oo ka tirsanaa deegaanka Mbazi ee koonfurta Rwanda, uu ka qayb qaatay weerarro lagu qaaday laba bulsho oo u badnaa Tutsi. Guryahooda ayaa la dhacay, qaarna dab ayaa la qabadsiiyay.
Dhacdooyinka ugu culus ayaa ka dhacay Byiza Stadium, halkaas oo kumannaan Tutsi ah ay isugu tageen iyagoo aaminsanaa inay halkaas ammaan ka heli doonaan. Sida ay maxkamaddu xaqiijisay, qiyaastii 5,000 ilaa 7,000 qof ayaa markii hore garoonka ku dhuuntay, waxaana 25-kii Abriil 1994 halkaas ka dhacay weerar ay fuliyeen maleeshiyaad Hutu ah iyo ciidamo.
Maxkamaddu waxay sheegtay in Eugène N. uu goobta joogay, isla markaana uu dadka weerarka waday ku amray in aan Tutsi ka baxsan garoonka loo oggolaan. Waxa kale oo lagu helay inuu bam-gacmeed ku tuuray dadkii ku jiray garoonka. Dadkii ka badbaaday weerarkii hore ayaa markii dambe lagu dilay ulo iyo baangado, sida ku cad xukunka maxkamadda.
Maxkamaddu waxay sidoo kale sheegtay in in ka badan 4,000 mayd laga soo saaray xabaalo wadareedyo ku dhow garoonka. Tirada dadka lagu qiyaasay in lagu dilay goobta ayaa ilo kala duwan ku sheegayaan ku dhowaad 3,000, halka maxkamadda Dutch-ku ay xustay in kumannaan qof lagu dilay weerarka iyo in meydad badan laga helay agagaarka garoonka.
Garsoorayaashu waxay ku tilmaameen ficillada ninka kuwo muujinaya ixtiraam-darro aad u weyn oo loo geystay nolosha iyo karaamada aadanaha. Waxay sidoo kale go’aamiyeen in dambiyada uu galay ay ahaayeen kuwo leh ujeeddo xasuuq, maadaama aqoonsiga qowmiyadeed ee qofka uu go’aaminayay inuu badbaado iyo in kale. Sidaas darteed, maxkamaddu waxay sheegtay in xabsi daa’im uu yahay ciqaabta keliya ee la jaanqaadi karta culayska dambiyada.
Hase yeeshee, Eugène N. laguma helin eedda gaar ah ee ahayd kicinta ama abaabulka xasuuqa, waxaana maxkamaddu ku weyday caddayn ku filan inuu si toos ah ugu lug lahaa kicinta xasuuqa. Difaaciisu wuxuu horay u diiday dhammaan eedaha loo jeediyay.
Kiiskan ayaa soo maray baaritaan sanado badan socday. Hay’adda Dacwad-oogista Netherlands waxay sheegtay in baaritaanku bilaabmay 2020, kadib markii Rwanda ay 2014 soo saartay waaran caalami ah oo lagu raadinayay ninkan. Maadaama uu markii dambe qaatay dhalashada Netherlands, looma gudbin karin Rwanda, sidaas darteed waxaa lagu baaray laguna maxkamadeeyay gudaha Netherlands. Waxaa la xiray 14-kii Febraayo 2024.
Baarayaasha Dutch-ka ayaa Rwanda u safray dhowr jeer si ay u wareystaan markhaatiyaal iyo inay baaritaanno ka sameeyaan goobihii dambiyada la sheegay inay ka dhaceen. Maxkamaddu waxay sheegtay in in ka badan 30 markhaati la wareystay, halka sagaal dhibbane ama xubno qoysaskooda ka tirsan ay u safreen Netherlands si ay uga qayb galaan dhageysiga.
Xasuuqa Rwanda wuxuu billowday Abriil 1994, kaddib markii diyaaraddii sidday madaxweynayaashii Rwanda iyo Burundi la soo riday. Muddo ku dhow 100 maalmood ayaa dalka ka dhacay dilal nidaamsan oo inta badan lala beegsaday Tutsi, iyadoo sidoo kale la dilay Hutu dhexdhexaad ah iyo dad kale oo ka soo horjeeday xasuuqa. Qaramada Midoobay waxay sheegtay in in ka badan 800,000 oo qof la dilay, halka ilo kale oo Qaramada Midoobay ah ay tirada ku qiyaasaan in ka badan hal milyan.
Xukunka Eugène N. wuxuu ka mid yahay dadaallada ay dalalka Yurub iyo meelo kale ku sii wadaan in dadka lagu eedeeyo dambiyada culus ee xasuuqii Rwanda lagula xisaabtamo, xitaa tobannaan sano kaddib markii dambiyadaasi dhaceen. Netherlands-na hore ayay u maxkamadeysay dad kale oo lala xiriiriyay dambiyo caalami ah oo ka dhacay Rwanda.
