Ilkaha waxay ka mid yihiin qaybaha ugu adag ee jidhka bini’aadamka, waxayna awood u leeyihiin inay sii jiraan muddo aad u dheer ka dib marka ay dhinto qofka, taasoo ka dhigaysa kuwo muhiim u ah cilmi-baarista qadiimiga iyo cilmiga dambiyada . Dahaarka sare ee iligga, oo loo yaqaan enamel-ka, ayaa ah maaddada ugu adag ee jidhka bini’aadamka, waxaana uu ka kooban yahay 96% macdan, gaar ahaan kalsiyam iyo fosfoor .
Cilmi-baarayaasha waxay sheegayaan in enamel-ku uu awood u leeyahay inuu u adkaysto sanado badan oo cunid, cadaadis, isbeddelka heerkulka, iyo saameynta cuntada iyo bakteeriyada. Sida laga soo xigtay Dr. Estelle Lazer, oo ah khubaro ku takhasusay cilmiga qadiimiga, ilkuhu waxay noqdaan qaybta ugu adag ee jidhka ka dib dhimashada, waxayna sii jiri karaan kumanaan sano .
Si kastaba ha ahaatee, in la yiraahdo ilkuhu waa qaybta ugu dambeysa ee jidhka, waa wax la fududeeyay. Sida ay caddaynayaan khubarada, ilkuhu waxay uga adag yihiin unugyada jilicsan sida murqaha, maqaarka, iyo xubnaha gudaha, laakiin waxay ku xiran tahay jawiga ay ku jiraan. Qoyaanka, aashitada ciidda, heerkulka, iyo bakteeriyada ayaa dhammaantood saameyn ku yeelan kara xaaladda ilkaha .
Waxaa intaa dheer, enamel-ka laftiisa waa mid adag, laakiin ma aha mid aan la burburin karin. Aashito xooggan ayaa si tartiib ah u milmi kara macdanta ku jirta, gaar ahaan ciidda aashitada leh. Qaybta kale ee muhiimka ah ee iligga waa dentin-ka, oo ka hooseeya enamel-ka, kaas oo ka jilicsan oo ay ku jirto maaddooyin dabiici ah oo fara badan, taasoo ka dhigaysa mid u nugul burburka . Gudaha iligga waxaa ku jira xudunta, oo ay ku jiraan neerfayaasha, xididdada dhiigga, iyo unugyada jilicsan, kuwaas oo aad uga jilicsan lakabyada sare.
Ilkuhu waxay sii jiri karaan muddo aad u dheer, waxayna noqon karaan caddayn muhiim ah oo loo adeegsado cilmi-baarista qadiimiga iyo cilmiga dambiyada. Saynisyahannadu waxay baari karaan ilkaha si ay u ogaadaan cuntadii dadkii hore, caafimaadkooda, asalkooda juquraafiyeed, iyo xitaa qaybo ka mid ah taariikh nololeedkooda .
Duraankoodu waxa uu sidoo kale sharxayaa sababta ilkuhu ay had iyo jeer uga dhex muuqdaan hadhaagii qadiimiga ah, xitaa ka dib marka ay unugyada kale baaba’an. Xaalado deegaan oo wanaagsan, ilkuhu waxay sii jiri karaan kumanaan sano. Sida laga soo xigtay cilmi-baaris dhow, enamel-ka ilkuhu waxay u adkaystaan isbeddelka deegaanka ka dib dhimashada ka badan lafaha, taasoo ay ugu wacan tahay maaddooyinka dabiiciga ah ee yar iyo qaab-dhismeedkooda gaarka ah .
