Somalia oo Baajisay Heshiisyadii Imaaraadka, Iyadoo Tartanka Sacuudiga iyo Imaaraadka ee Badda Cas uu Sii Xoogeysanayo

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si rasmi ah u baajisay heshiisyo dhowr ah oo ay la gashay Dowladda Isutagga Imaaraadka Carabta (UAE), kuwaas oo la xiriiray dekedaha, amniga iyo isticmaalka garoomada diyaaradaha, tallaabo loo arko inay qeyb ka tahay isbeddel ballaaran oo ka socda loollanka istaraatiijiyadeed ee u dhexeeya Sacuudiga iyo Imaaraadka ee Badda Cas iyo Geeska Afrika.

Sacuudiga iyo Imaaraadka, oo horay xulafo ugu ahaa dagaalka Yemen, ayaa hadda wajahaya kala aragti duwanaansho ku saabsan dekedaha, joogitaanka militari iyo isbahaysiyada siyaasadeed, kuwaas oo ka kala fidsan koonfurta Yemen illaa xeebaha Soomaaliya. Tartankan cusub ayaa saameyn ku yeeshay mid ka mid ah marin-biyoodka ganacsi ee ugu muhiimsan caalamka.

Saraakiisha Sacuudiga ayaa kordhiyay dadaalladooda ku aaddan xoojinta saameynta ay ku leeyihiin labada dhinac ee Gacanka Cadmeed, halkaas oo ay maraan maraakiib isku xira Aasiya, Afrika iyo Yurub. Isla waqtigaas, Soomaaliya ayaa si lama filaan ah u joojisay heshiisyadii ay la lahayd Imaaraadka, arrin ay falanqeeyayaashu ku tilmaameen mid la jaanqaadaysa dib-u-habeyn siyaasadeed oo goboleed.

Koonfurta Yemen, Sacuudiga ayaa kordhiyay joogitaankiisa militari, isagoo adeegsanaya ciidamo maxalli ah sida Homeland Shield Forces iyo Giants Brigades, isla markaana isku dayaya inuu mideeyo kooxaha hubeysan ee kala daadsan, sida ay sheegeen ilo-wareedyo dhanka ammaanka ah. Sidoo kale, saraakiil Sacuudi ah ayaa la geeyay jasiiradaha Socotra iyo Mayyun, iyo agagaarka dekedda Mokha, oo horey u hoos timid saameynta Imaaraadka.

Dhinaca kale, Soomaaliya ayaa baajisay dhammaan heshiisyadii wada-shaqeyn ee ay la lahayd Imaaraadka, kuwaas oo quseeyay dekedaha Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo, iyo sidoo kale heshiisyo la xiriiray joogitaanka militari iyo isticmaalka garoomada diyaaradaha.

Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cali Maxamed Cumar, ayaa sheegay in golaha wasiirradu go’aanka qaatay kaddib markii ay qiimeeyeen falal ay Imaaraadku ku eedeeyeen inay wiiqayeen madax-bannaanida iyo midnimada Soomaaliya.

“Heshiisyadani waxay oggolaanayeen joogitaanka ciidan shisheeye oo ku sugan dhulka Soomaaliya,” ayuu yiri wasiirku, isagoo xusay in dhammaan shaqaalaha Imaaraadka lagu amray inay dalka ka baxaan.

Inkasta oo Soomaaliya aysan si toos ah ula xiriirin go’aankan Sacuudiga, haddana falanqeeyayaal ayaa tilmaamaya in waqtiga uu ku soo beegmay dadaal ballaaran oo Riyadh ay ku doonayso inay dib ugu dheellitirto awoodda Badda Cas.

Xiisadda ayaa cirka isku shareertay kaddib markii Ceydaruuus Al-Zubeydi, hoggaamiyaha Golaha KMG ah ee Koonfurta Yemen (STC), uu sii maray Soomaaliya isaga oo ku sii jeeday Imaaraadka, xaalad ay masuuliyiinta Soomaaliya ku tilmaameen mid aan sharciyad sax ah ku dhicin.

Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa sheegay in Imaaraadku si qarsoodi ah Al-Zubeydi uga soo qaaday Berbera kuna keenay Muqdisho, ka hor inta aan diyaarad kale loogu dirin Abu Dhabi, isaga oo aan magaciisa lagu qorin liiska rakaabka. Wuxuu arrintan ku tilmaamay “xadgudub culus oo ka dhan ah madax-bannaanida Soomaaliya”.

Al-Zubeydi waxaa la socday Sarreeye Guuto Cawad Saciid Bin Musleh Al-Ahbabi, oo ka mid ah saraakiisha sare ee Wasaaradda Gaashaandhigga Imaaraadka, taasoo sii kordhisay walaaca dowladda Soomaaliya ee ku aaddan dhaqdhaqaaqa militari ee shisheeye.

Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed ayaa ah marin-biyood ganacsi oo aad u muhiim ah, iyadoo qiyaastii 12 boqolkiiba ganacsiga caalamka uu maro, gaar ahaan shidaalka isku xira Bariga Dhexe, Yurub iyo Aasiya.

Sanadihii la soo dhaafay, Imaaraadku wuxuu dhisay shabakad dekedo iyo amni oo ballaaran, laga bilaabo Assab ee Eritrea illaa Berbera ee waqooyiga Soomaaliya. Sacuudiga, oo taariikh ahaan saameyn ku lahaa Badda Cas, ayaa hadda u muuqda mid doonaya inuu xakameeyo waxa uu u arko ballaarinta Imaaraadka.

Tartankan ayaa imanaya xilli dalalka Geeska Afrika ay dib u eegayaan xiriirkooda dibadda. Eritrea iyo Jabuuti ayaa horey u kala diray saldhigyo militari oo Imaaraadku lahaa, taasoo muujinaysa hoos u dhac ku yimid saameyntii ballaarneyd ee Abu Dhabi.

Soomaaliya, go’aanka ay ku jartay xiriirka Imaaraadka, wuxuu calaamad u yahay isbeddel siyaasadeed oo weyn, iyadoo Muqdisho ay doonayso inay si buuxda u maamusho dekedaheeda iyo hawadeeda, kaddib sanado ay jireen maamul kala daadsan.

Iyadoo Sacuudigu xoojinayo joogitaankiisa xeebaha Yemen, Soomaaliya-na ay dib u habeynayso xiriirkeeda dibadda, tartanka Khaliijka ayaa u wareegaya badda. Dekedaha maxalliga ah ee Geeska Afrika ayaa isu beddelaya hanti istaraatiiji ah, taasoo gobolka ku sii dhex milmeysa loollanka awoodaha Bariga Dhexe ee la xiriira amniga, ganacsiga iyo gacan-ku-haynta albaabka Badda Cas.