Muqdisho, Soomaaliya — Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta si rasmi ah uga furtay Muqdisho imtixaanka qoraalka ah ee loogu tartamayo xubnaha Komishanka Qaranka Xuquuqul Insaanka, taasoo ah tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo hufnaanta, hufnaanta iyo dib-u-habaynta hay’adaha xuquuqul insaanka dalka.
Imtixaankan oo ay si rasmi ah furay Safiirka Khadiija Maxamed Al-Makhzoumi, Wasiirka Haweenka iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka, ayaa ah mid qeyb ka ah geeddi-socod lagu doonayo in lagu dhiso guddi madax-bannaan, hufan, iyo wakiil qaran oo ka shaqeeya ilaalinta iyo kor u qaadida xuquuqul insaanka Soomaaliya.
Imtixaanka waxaa loo qaaday 58 musharrax oo u qalmay ka dib markii 302 qof ay soo gudbiyeen codsiyada. Sida uu sheegay Omar Farooq Osman, Guddoomiyaha Guddiga Xulashada Madax Bannaan oo ka socda bulshada rayidka, musharrixiinta waxaa lagu xushay iyadoo lagu saleynayo shuruudo adag oo ay ka mid yihiin aqoonta, daacadnimada xirfadeed, iyo inaysan musharrixiintu haynin xilal dowladda ka tirsan oo firfircoon.
Imtixaanka qoraalka ah ayaa ah marxaladda labaad ee doorashada adag oo ka kooban dhowr tallaabo, halka marxaladda ugu horreysay ay ahayd diiwaangelinta iyo hubinta dukumentiyada musharrixiinta. Marxaladda ugu dambeysa waxay noqon doontaa wareysiyada afka ah oo lagu qiimeyn doono musharrixiinta u qalma.
Imtixaanka waxaa lagu qabtay xarun jaamacadeed oo ku taalla Muqdisho, iyadoo ay kormeereen mas’uuliyiin ka socda Wasaaradda Haweenka iyo Guddiga Xulashada Madax Bannaan ee bulshada rayidka.
Guddoomiyaha Guddiga, Omar Farooq Osman, ayaa sheegay in nidaamkan loo qorsheeyey si loo hubiyo madax-bannaani iyo in la iska ilaaliyo isku dhacyo dano oo keeni kara in gudduku noqdo mid aan hufanayn. “Nidaamkan wuxuu aasaas u yahay ilaalinta xuquuqda dhammaan muwaadiniinta Soomaaliyeed,” ayuu yiri.
Wasiirka Khadiija Maxamed Al-Makhzoumi ayaa xusay in howshan ay tahay tallaabo taariikhi ah oo Soomaaliya ka qaadaysa dhinaca maamul wanaagga iyo ilaalinta xuquuqul insaanka. Waxay intaa ku dartay, “Waxaan ku dadaaleynaa in nidaam hufan oo daahfuran la hirgeliyo, si shacabka Soomaaliyeed ay u helaan guddi metela kara danahooda iyo sharaftooda.”
Musharrixiinta qoraalka ku gudubta ayaa lagu casuumayaa wareysiyo afka ah, kuwaasoo noqon doona marxaladda ugu dambeysa ee doorashada. Kadib dhamaystirka doorashada, magacyada xubnaha la ansixiyay ayaa loo gudbin doonaa baarlamaanka iyo hay’adaha fulinta si loo ansixiyo.
Komishanka Qaranka Xuquuqul Insaanka ayaa ku saleysan qodobka 41-aad ee Dastuurka Kumeelgaarka Soomaaliya, kaasoo dhigaya in la sameeyo hay’ad madax bannaan oo ilaalisa xuquuqda aadanaha, talo ka bixisa siyaasadaha xuquuqul insaanka, isla markaana horumarisa sharciyada iyo nidaamyada ilaalinta.
Soomaaliya waxay la daalaa dhacaysay colaado, cadaalad darro, iyo hay’ado daciif ah oo aan awoodin inay ka hortagaan xadgudubyada xuquuqul insaanka gaar ahaan kuwa loo geysto haweenka, carruurta, qowmiyadaha yar-yar, iyo dadka barakacay. Sidaa darteed, dhisida guddi madax bannaan oo lagu kalsoon yahay ayaa loo arkaa aas-aaska dib-u-heshiisiinta, dimuqraadiyada, iyo horumarka dalka.
Beesha caalamka, gaar ahaan Qaramada Midoobay, Midowga Afrika, iyo dowlado badan oo deeq-bixiyaal ah ayaa ku boorriyay Soomaaliya inay dardar geliso dhismaha hay’adaha madax bannaan si loo xoojiyo ilaalinta xuquuqul insaanka iyo la xisaabtanka.
Furitaanka imtixaanka qorista xubnaha Komishanka Qaranka Xuquuqul Insaanka ayaa ka tarjumaya sida Soomaaliya uga go’an tahay in ay xaqiijiso caddaalad, hufnaan iyo dowlad wanaag. Hay’adahan noocan oo kale ah ayaa udub dhexaad u ah dhismaha mustaqbalka Soomaaliya ee nabadda iyo sinaanta ku dhisan.
